Κάνει ο Ηράκλειτος την επιστήμη τού καιρού του να προχωρήσει ή σημειώνει μια οπισθοδρόμηση; Η ερώτηση είναι λιγότερο αθώα απ' όσο φαίνεται, γιατί αντιμετωπίζει τη σκέψη και τη γνώση των Αρχαίων από την άποψη αυτού που εμείς, οι Νεωτερικοί, αποκαλούμε επιστήμη. Επιπλέον, είναι πάντα δύσκολο να προσδιοριστεί η εναλλακτική και συνδυασμένη πορεία της προόδου και της οπισθοδρόμησης. Με τον τρόπο ενός ιππέα, ένας στοχαστής μπορεί να οπισθοχωρήσει για να κάνει ένα καλύτερο άλμα ή να υποχωρήσει σε ένα σημείο προοδεύοντας σε άλλα. Όσο τώρα για την ηρακλείτεια σκέψη, το πρόβλημα περιπλέκεται ακόμα περισσότερο διότι εκείνα τα χρόνια, η «μεταφυσική» και η «φυσική» είναι αξεδιάλυτα συγχωνευμένες, δηλαδή δεν είναι εισέτι καθόλου διαχωρισμένες. Είναι αλήθεια ότι ο Ηράκλειτος δεν δίνει ώθηση στην «επιστήμη» του καιρού του και ότι καταφρονεί επιθετικώς όλα εκείνα που είναι ενδελεχής έρευνα, παρατήρηση, τάση προς την ακριβή επιστήμη. Αντ' αυτού, κάνει να προχωρήσει σε τεράστιο βαθμό η σκέψη που πρέπει να είναι στην ίδια καρδιά αυτών των ερευνών, δίνοντάς τους την πλήρη σημασία τους.
[Κώστας Αξελός, Ο Ηράκλειτος και η Φιλοσοφία, σελ. 273-274, μτφρ. Δ. Δημητριάδης, εκδ. Εστία, Αθήνα, 2022]
