Η σκέψη τού Ηράκλειτου πάλλεται στον ρυθμό τής Φύσης και εκφράστηκε από έναν άνθρωπο που δεν έχει εισέτι αρκετά απομακρυνθεί από τη φύση και από τούς παλμούς της, ώστε να αισθάνεται στερημένος. Ο πρωτόγονοι φοβούνται την φύση, οι ρομαντικοί κλαίνε στην αγκαλιά της, οι νεωτερικοί αισθάνονται απομακρυσμένοι από αυτήν και θέλουν να την κατακτήσουν. Αντιθέτως, ο Ηράκλειτος είναι παιδί τού κόσμου το οποίο δέχεται με αληθινή τραγική χαρά το συμπαντικό παιχνίδι τής συμφωνίας και τής ασυμφωνίας ανάμεσα σε όλα τα πράγματα. Γι' αυτόν, το νερό (l'eau, θήλυ), από όπου γεννιούνται όλα τα όντα, και η φωτιά (le feu, άρρεν), υποκινητής τού γίγνεσθαι, είναι οι συνιστώσες τής μεγάλης Φύσης, η οποία περιέχει οργανικώς την ανθρώπινη φύση. Ας αποφύγουμε λοιπόν την προβολή τής προσίδιας ατομικής και ένοχης συνείδησής μας, σε διαπάλη με το σώμα και με τον εαυτό της, στον ποιητικό στοχαστή ο οποίος σκέφτεται ποιητικώς όλα αυτά που είναι φυσικά, τολμώντας να αγαπήσει και να φοβηθεί την (ερωτική) φωτιά η οποία οικοδομεί και καταστρέφει, γονιμοποιεί και εκμηδενίζει.
σ. 290
Η Ηρακλείτεια σκέψη εκδηλώνει την παγκοσμιότητά της και τη συμπαντικότητά της, το βάθος και την πολυεδρικότητά της· έχοντας συλλάβει με έναν τρόπο που δεν είναι ειδικώς μυθικός ή λογικός, λυρικός ή επιστημονικός, την ενότητα του γίγνεσθαι του κόσμου, η σκέψη αυτή μπόρεσε να συλλάβει και τα μεγάλα κεντρικά θέματα της πραγματικότητας «και» της σκέψης. Τα ισχυρά συμβολικά θέματα τα οποία εκφράζονται με την ηρακλείτεια γλώσσα δεν είναι καθόλου προπαρασκευές, στερεότυπα ή κοινοτοπίες· φυσικά, μπορούν να γίνουν, σε χέρια αδέξια. Από την ίδια την ουσία τους, αποτελούν όψεις τής σφαιρικής αλήθειας και παραμένουν φορτισμένα με ανεξάντλητη δυναμικότητα, πράγμα που επιτρέπει σε άλλες σκέψεις να συσπειρωθούν γύρω τους.
σ. 291
Η σκέψη που σκέφτηκε τον ποταμό και τον χρόνο, τον πόλεμο και την αρμονία, τα αντίθετα και την κοσμική θεότητα, είναι η πρώτη αληθινή δυτική σκέψη και η απήχηχή της διαιωνίζεται ώς τις μέρες μας.
σ. 290
[Κώστας Αξελός, Ο Ηράκλειτος και η Φιλοσοφία, μτφρ. Δ. Δημητριάδης, εκδ. Εστία, Αθήνα, 2022]
με αληθινή τραγική χαρά
