Ο Ηράκλειτος συλλαμβάνει ποιητικώς όλα αυτά που συμβαίνουν στη ροή του χρόνου. Πρέπει λοιπόν να μιλήσουμε για την ποιητική διάσταση της ηρακλείτειας σκέψης. Η λέξη ποίηση (ποίησις) σημαίνει δημιουργία, παραγωγή, πράξη, ποιητικό έργο. Η ποίηση καταλήγει συγχρόνως στην τέχνη (της οποίας αποτελεί την ουσία) και στην τεχνική· είναι ο εσωτερικός κινητήρας τής ανθρώπινης δραστηριότητας, εφόσον αυτή γεννάει διαρκώς νέες δημιουργίες –με αφετηρία τις παλαιές δημιουργίες– σε όλο το μήκος τού γίγνεσθαι. Η ηρακλείτεια σκέψη και γλώσσα είναι αμφότερες υψηλά ποιητικές διότι δημιουργούν ένα όραμα που εναγκαλίζεται το βαθύ νόημα των φαινομένων τα οποία εκδηλώνονται στο εσωτερικό τής αρμονικής τάξης τού κόσμου. Αυτή η ποιητική διάσταση της ηρακλείτειας σκέψης είναι τραγική, επική και λυρική.
σ. 257
Ποιητική και τραγική, η γλώσσα τού Ηράκλειτου μπορεί να αποκληθεί και μουσική, γλυπτική και αρχιτεκτονική, επειδή κατέχει τη λιτότητα που χαρακτηρίζει την αρχαϊκή τέχνη. Μουσική, επειδή ζευγαρώνει τον ρυθμό, τη «μελωδία» και την αρμονία τού Σύμπαντος· γλυπτική, επειδή τονίζει τους όγκους και υπογραμμίζει ανάγλυφα τις μορφές· αρχιτεκτονική, επειδή κατασκευάζει ένα μνημειώδες οικοδόμημα με διαφορετικούς ογκόλιθους. Τι το παράξενο εκ μέρους ενός στοχαστή ο οποίος συνεχίζει τους διαλογισμούς του στη σκιά τού ναού τής Αρτέμιδος, που τον περιέβαλλαν αγάλματα και που αντηχεί από τους απόηχους της λύρας;
Αρκεί να ξέρουμε να επικοινωνήσουμε μ' αυτόν, τον Ηράκλειτο, παρ' όλο που γράφει σε πεζό λόγο, και θα μας εμφανιστεί ως ο πρώτος μέγας ποιητικός στοχαστής, αληθινός προμηθεϊκός ήρωας, που εκκαλύπτει στους ανθρώπους το φως τής θείας φωτιάς που φωταγωγεί τα πάντα.
σ. 261
[Κώστας Αξελός, Ο Ηράκλειτος και η Φιλοσοφία, μτφρ. Δ. Δημητριάδης, εκδ. Εστία, Αθήνα, 2022]
