Οι Έλληνες της αρχαϊκής αλλά και της κλασικής εποχής βρίσκονται κοντά στο μ α γ ι κ ό στάδιο του σκέπτεσθαι. Προϋπόθεση της μαγείας είναι η συμπάθεια: κατάσταση όπου δύο πράγματα συνδέονται ώστε να πάλλονται ομού ως χορδές. Έτσι συνέδεαν τον άνθρωπο με την απεικόνισή του, το όνομα με το πρόσωπο που το φέρει. Ο Βιτγκενστάιν μιλάει για τη μ α γ ι κ ή αντί για τη λογική προσέγγιση των σημείων. Προσθέτοντας ότι ο άνθρωπος είναι ζώο τελετουργικό.
Ο ρυθμός στον Αριστοφάνη είναι λανθάνων, περίπου λαθροβιώνει, δεν προβάλλεται φορτικά, οι στίχοι του δεν ορχούνται εις βάρος των νοημάτων: υπακούουν στην αμείλικτη αρμονία που διδάσκει ο Παρθενών, όμως συνιστούν μία πλήρη κατάφαση ζωής, ακόμη και σε έργα όπου ο Αριστοφάνης πενθεί.
Η δαιμονιακή αίσθηση ρυθμού, κοινή στον Αριστοφάνη και στον Μότσαρτ, αποτελεί τη βάση της ισορροπίας εκείνης που τελικά καλούμε ζωή: είναι η αέναη των πραγμάτων σύγκρουση. Θεμέλιο της ισορροπίας είναι ο αγώνας –– η αντίθεση με την πυθαγόρειο ιδέα για έναν κόσμο ειρηνικό και αρμονικό, δηλαδή ακινητοποιημένο, μια ακινησία που μόνο με τον θάνατο επιτυγχάνεται.
Παύλος Μάτεσις
[Αριστοφάνους, Νεφέλαι, σελ. 104, μτφρ. Παύλος Μάτεσις, εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα, 1997]
Ο ελληνικός άνθρωπος προσκολλήθηκε στην εμμονή του να ομοιωθεί με τους θεούς –– θέμα που το σχολιάζουν, ζηλόφθονα θα έλεγα, σπουδαίοι ξένοι σοφοί. Ο Έλληνας εμμένει στην προσπάθειά του να κλέψει είτε να υποκαταστήσει το Θείον –– από την εποχή του Προμηθέα. Βέβαια, κανείς Έλληνας δεν έγινε ακόμη θεός. Αλλά και κανένας γνήσιος Έλληνας δεν εγκατέλειψε την προσπάθεια να γίνει θεός.
σ. 112
