Πιστεύετε ότι ένας συγγραφέας γράφει, με την νοήσή του;
Πιστεύετε ότι ένας μουσικός συνθέτει ήχους, με την νοήσή του;
Πιστεύετε ότι ένας ζωγράφος επιθέτει χρώματα, με την νοήσή του;
Δυστυχώς αυτό πιστεύουμε μέσα στους αιώνες της λογικής.
Ένας συγγραφέας, λέμε, συλλαμβάνει μία ιδέα, και αυτή την ιδέα επιχειρεί να την αποτυπώσει, μέσω της νοητικής του καταστάσεως – μέσω της διανοητικότητός του, προσπαθεί την ιδέα αυτή να την αποτυπώσει πάνω σε ένα χαρτί.
Το ίδιο πιστεύουμε ότι κάνει κι ένας μουσικός· συλλαμβάνει μέσα στο νου του ένα σύμπλεγμα ήχων, και αυτό το σύμπλεγμα ήχων μετά το αποτυπώνει πάνω σε ένα χαρτί.
Το ίδιο πιστεύουμε και για έναν ζωγράφο:
Τίποτε πλέον πλανερόν τούτου.
Κανείς συγγραφέας δεν έγραψε με την νοήσή του.
Κανείς μουσικός δεν έγραψε με την νοήσή του.
Κανείς ζωγράφος δεν επέθεσε χρώματα με την νοήσή του.
Πώς; Πού βρίσκεται αυτό το φαινόμενο το οποίο τόσο ελαφρά ονομάζομε καλλιτεχνική δημιουργία:
Στη σωματικότητά της.
Αν, από περιέργεια καμμιά φορά, ανοίξετε ένα ημερολόγιο συγγραφέως, θα βρεθείτε μπροστά σε φοβερές εκπλήξεις.
Ένας συγγραφέας, ένας μουσικός, ένας εικαστικός: πονάνε σωματικά.
Η ώρα της συγγραφής ή της συνθέσεως ή της κατασκευής ενός εικαστικού γεγονότος, σημαίνει πόνο σωματικό: είναι τόσο οδυνηρή η στιγμή της συνθέσεως, ώστε πολλές φορές δεν την αντέχει και το σώμα το ίδιο.
Από αυτόν τον σωματικό πόνο, καταλήγουμε σε κάτι που είναι θεμελιωδώς μυστικιστικό:
Ότι το πάσχειν της ψυχής, το πάθος της ψυχής –από αυτό το πέπονθα το καταραμένο– το πάθος αυτής της ψυχής, είναι ταυτοχρόνως σωματικότης.
[Απόσπασμα από διάλεξη του Στέφανου Ροζάνη που δόθηκε στο πλαίσιο των διαλέξεών του στο ίδρυμα Θεοχαράκη με θέμα «Μυστικισμός και Φιλοσοφία» στις 19 Απριλίου του 2016.]
