«Καὶ σίγουρα πρέπει νὰ προσέχομε νὰ μὴ θεοποιήσομε τὸ νοῦ· ἔχει βέβαια δυνατοὺς μυῶνες, ἀλλά ὄχι προσωπικότητα. Δὲν μπορεῖ νὰ ὁδηγήσει, μπορεῖ μόνο νὰ ὑπηρετεῖ» (A. Einstein, Out of my later years, 1950, σελ. 250). Ὁ νοῦς δὲν πιάνει τὸ θήραμα ζωντανό. Τὸ ζωντανὸ μυστήριο ἢ τὸ ὔφος στὴν ποίηση ὁ Σολωμὸς δοκιμάζει νὰ τὸ περιγράψει μὲ τὴν κριτικὴ ἐκείνη δεινότητα ποὺ συμβαδίζει πάντα σὲ αὐτὸν μὲ τὴ δημιουργικὴ δεινότητα καὶ ποὺ τὸν κάνει ἀπόλυτο παράδειγμα στὸν ἀπαράβατο κανόνα τοῦ T. S. Eliot: «Ἀληθινὰ μπορεῖ τὸ μεγαλύτερο μέρος ἀπὸ τὴ δουλειὰ τοῦ συγγραφέα, ὅταν συνθέτει τὸ ἔργο του, νὰ εἶναι δουλειὰ κριτική· κοσκίνισμα, συνταίριασμα, κατασκευὴ, σβησίματα, διόρθωμα, δοκιμή: ὁ τρομαχτικὸς αὐτὸς μόχθος εἶναι τόσο κριτικὸς ὅσο καὶ δημιουργικός. Ὑποστηρίζω μάλιστα πὼς ἡ κριτικὴ ποὺ κάνει στη δουλειά του ἕνας γυμνασμένος καὶ ἐπιδέξιος συγγραφέας εἶναι ἡ ζωτικότερη κριτική, ἡ ἀνώτερη μορφὴ κριτικῆς καὶ (καθὼς τὸ εἶπα νομίζω πρωτύτερα) μερικοὶ δημιουργοὶ εἶναι ἀνώτεροι ἀπὸ ἄλλους μόνο ἐπειδὴ ἡ κριτικὴ ἱκανότητά τους εἶναι ἀνώτερη. [. . . . . . . . . . . . . ] Ἡ κριτική δραστηριότητα βρίσκει τὴν ἀνώτατη, τὴν ἀληθινὴ ἐκπλήρωσή της σὲ ἕνα εἶδος ἕνωση μὲ τὴ δημιουργία μέσα στὴ δουλειὰ τοῦ τεχνίτη» (The function of criticism, 1923). Ὁ Σολωμὸς εἶναι ἀμφιδέξιος. Ἡ σύντομη κριτικὴ περίληψη τοῦ ἀπερίληπτου ποὺ δοκιμάζει νὰ κάνει, σχετικὰ μὲ την ἀπομίμηση τοῦ ὕφους στὴν ποίηση, δείχνει ἀκόμα μιὰ φορὰ πόσο ἀληθινὰ «τρομερὴ» μπορεῖ νὰ εἶναι ἡ «κόψη τοῦ σπαθιοῦ» ποὺ κρατάει στὰ χέρια του πάντα δίστομο: κριτικό και δημιουργικό μαζί.
[Ζήσιμος Λορεντζάτος, Ἕνας ὁρισμὸς τοῦ Σολωμοῦ γιὰ τὸ ὕφος (style) / Μελέτες - Τόμος Πρῶτος, σελ. 124-125, ἐκδ. Δόμος & Μουσεῖο Μπενάκη, Ἀθήνα, 2007]
