ΚΑΝΕΙΣ ΠΟΤΕ ΔΕΝ ΤΟ 'ΜΑΘΕ, ΚΑΝΕΙΣ ΔΕΝ ΘΑ ΤΟ ΜΑΘΕΙ...
Σε ολοζώντανο όνειρο, μέσα σε μυστηριακή ατμόσφαιρα, φανερώθηκε μπροστά μου μια Φιγούρα, που, μολονότι καλυμμένη με βέλο, έμοιαζε σε όλα θεϊκή, ακόμη και στον τρόπο να μένει ασάλευτη.
«Πες μου, άξιε επισκέπτη από τον κόσμο τον πραγματικό, εάν η αγαπημένη μου έχει σωθεί, και το πιο λαμπερό από τα στεφάνια τ' ουρανού ας στολίζει το κεφάλι σου, και ο ασπασμός μου, ο ασπασμός μου στα πόδια σου. Μεγαλύτερη από γιορτή επουράνια που θα σκέπαζε με ρόδα τα πελάγη, ακόμη πιο πλούσια, είναι μια μικρή λέξη, μαγική, που διέπει την ανθρώπινη ακοή. Πες μου εάν έχει σωθεί, γιατί άκουσα από στόματα άγια πλασμένα να λέγεται ότι στ' άπλαστα μάτια το χιόνι είν' ακάθαρτο. Από τη στιγμή που ο τάφος εξαφάνισε το πρόσωπό της από τον κόσμο —που το βήμα της έβλεπε με χαρά κι αγάπη και της έπλεκε το εγκώμιο, σπάνιο λουλούδι της ανθρώπινης λαλιάς— με βασάνιζε η αμφιβολία όσο και η αδυναμία να βρω μια λύση. Κάθε τι σημαντικό στη ζωή φαινόταν τότε αβέβαιο στα μάτια μου, όπως το ακοίμητο σαλεύει έτοιμο να σβήσει στο σκοτάδι του ναού. Τρεμοπαίζουν οι εικόνες των αγίων, οι ταφόπλακες, κι όλα γύρω στο βλέμμα φαίνονται έτοιμα να σβήσουν. Αλλά τώρα που στέκεται μπροστά μου μια θεότητα σαν εκείνη, θα μπορέσει να μπει στα σωθικά μου ο Παράδεισος ή η Κόλαση, γιατί εκείνη ήταν και παραμένει στην ψυχή μου ό,τι η ψυχή για το κορμί μου. Την αγνότητα του έρωτά μας τη γνώρισαν οι ηλιόλουστες ημέρες αλλά και οι μακριές νύχτες που ζήσαμε οι δυο μας. Κανείς ποτέ δεν το 'μαθε, κανείς δεν θα το μάθει. ήταν πηγή που σιγανά κυλούσε, στα κρυφά. Η ομορφιά στις σκέψεις και τα αισθήματα, στις πράξεις και τα λόγια ήταν μελωδία ταιριαστή με αυτή τη Φιγούρα, και μέσα σε τέτοιον πλούτο διέκρινες καθαρά τον βυθό, όπως διακρίνεις τον καλυμμένο από πρασινάδες ακίνητο βράχο στα διάφανα βαθιά νερά του πελάγους. Από εκείνην αναδυόταν η ζωή και με περιέβαλλε με την ακατανίκητη δύναμη που τώρα ο θάνατος την περιβάλλει. Έπαλλε στα σωθικά μου ο ουρανός μ' όλες του τις φωνές. Αλλ' όταν άγιασε το χώμα του μνήματος στ' άγγιγμα του λειψάνου της, ο θάνατος, ο καθημερινός θάνατος, έμοιαζε με κάτι απίστευτο και διαφορετικό στην πλάση. Η ομορφιά των γυναικών ήταν για καιρό ωχρή και λυπημένη, ενώ ο άνδρας έκλαψε και φάνηκε αδύναμος, σαν τη γυναίκα. Ίσως τ' άγνωστα κόκαλα εκεί γύρω της αγιάζονται. Ίσως δεν βγουν σκουλήκια. Ίσως δεν λιώσει ποτέ η ίδια. Ίσως κρατήσει η ομορφιά της εκεί μέσα. Ίσως (μήπως παραληρώ;), ίσως αύριο αναστηθεί. Μα γιατί τα λέω όλ' αυτά; Γιατί ακόμη κι αν όλα τα μεγαλεία μού προσφέρονταν γενναιόδωρα, και πάλι θ' αναζητούσα το υπέρτατο μονάχα μες στα μάτια της».
Εκείνη τη στιγμή η Φιγούρα έβγαλε το βέλο. Και αποκαλύφθηκε η αγαπημένη — δοξασμένη και γελαστή.
[Διονύσιος Σολωμός, Κανείς ποτέ δεν το 'μαθε, κανείς δεν θα το μάθει... / Ιταλικό πεζό σχεδίασμα, σελ. 17-19, εισαγωγή-μετάφραση-σχόλια: Βασίλης Ρούβαλης - επίμετρο: Στέφανος Ροζάνης, εκδ. (.poema..), Αθήνα, 2018]
Το συγκεκριμένο ιταλικό σχεδίασμα (ΑΕ 553-554) υπάρχει μόνον σ' αυτή την πεζή μορφή του και δεν στιχουργήθηκε στα ελληνικά από τον ποιητή. Χρονολογείται δε γύρω στα 1846 και φυλάσσεται στην Ακαδημία Αθηνών σε δύο χειρόγραφα, τα οποία φέρουν διορθώσεις, σύγχρονες όσο και μεταγενέστερες.
Ο κατοπινός τίτλος La donna velata, δοσμένος από τον Κουαρτάνο (πρώτο εκδότη των ιταλικών κειμένων του ποιητή) είναι αυθαίρετος μεν, παραπέμπει ορθά όμως στο Καθαρτήριο του Δάντη (Purgatorio, XXX 31-73) με το ανάλογο γυναικείο μοτίβο αλλά και τη χριστιανική αντίληψη περί της μεταθανάτιας τύχης του ανθρώπου.
Με την υπάρχουσα μετέωρη συνθήκη τού μη τιτλοφορημένου πρωτότυπου κειμένου από τους προηγούμενους μεταφραστές του (Η γυναίκα με το μαγνάδι, Η σκεπασμένη γυναίκα, Η σκεπασμένη μορφή, Η γυναίκα με το βέλο, Η μορφή με το πέπλο), δίνεται η δυνατότητα μιας ακόμη επιλογής, την οποία προτείνω ελκυστικά εδώ: Κανείς ποτέ δεν το 'μαθε, κανείς δεν θα το μάθει...
Το συγκεκριμένο ιταλικό σχεδίασμα (ΑΕ 553-554) υπάρχει μόνον σ' αυτή την πεζή μορφή του και δεν στιχουργήθηκε στα ελληνικά από τον ποιητή. Χρονολογείται δε γύρω στα 1846 και φυλάσσεται στην Ακαδημία Αθηνών σε δύο χειρόγραφα, τα οποία φέρουν διορθώσεις, σύγχρονες όσο και μεταγενέστερες.
σ. 13
Ο κατοπινός τίτλος La donna velata, δοσμένος από τον Κουαρτάνο (πρώτο εκδότη των ιταλικών κειμένων του ποιητή) είναι αυθαίρετος μεν, παραπέμπει ορθά όμως στο Καθαρτήριο του Δάντη (Purgatorio, XXX 31-73) με το ανάλογο γυναικείο μοτίβο αλλά και τη χριστιανική αντίληψη περί της μεταθανάτιας τύχης του ανθρώπου.
Με την υπάρχουσα μετέωρη συνθήκη τού μη τιτλοφορημένου πρωτότυπου κειμένου από τους προηγούμενους μεταφραστές του (Η γυναίκα με το μαγνάδι, Η σκεπασμένη γυναίκα, Η σκεπασμένη μορφή, Η γυναίκα με το βέλο, Η μορφή με το πέπλο), δίνεται η δυνατότητα μιας ακόμη επιλογής, την οποία προτείνω ελκυστικά εδώ: Κανείς ποτέ δεν το 'μαθε, κανείς δεν θα το μάθει...
σ. 15-16
