b) Ο λόγος ως λαμβάνειν από την κρυπτότητα (die Verborgenheit) το άρχειν του Όντος εν Όλω.
Ο άνθρωπος, στο βαθμό που υπάρχει ως άνθρωπος, έχει μιλήσει ανέκαθεν για τη φύση, για το άρχον Όλον, στο οποίο ανήκει και ο ίδιος, έχει μιλήσει όχι εξαιτίας και μέσω των πραγμάτων, επειδή μιλά περί αυτών, αλλά επειδή το να υπάρχει ως άνθρωπος σημαίνει ήδη: να κάνει το άρχον να μιλήσει. Αυτό που εκφράζεται είναι το άρχειν του άρχοντος Όντος, δηλαδή η τάξη και το καταστατικό του, ο νόμος του Όντος καθ' εαυτόν. Το εκπεφρασμένο είναι αυτό που αποκαλύφθηκε στο λέγειν. Η ομιλία στα Ελληνικά ονομάζεται λέγειν. Το εκπεφρασμένο άρχειν είναι ο λόγος. Ανήκει λοιπόν −και είναι σημαντικό το να ληφθεί αυτό εξαρχής υπόψιν, αυτό που μέσω τεκμηρίωσης θα γίνει πρόδηλο αργότερα− στη φύση του άρχοντος Όντος, στο βαθμό που ο άνθρωπος υπάρχει μέσα σ' αυτό, να είναι κατά κάποιο τρόπο εκπεφρασμένο. Στη στοιχειώδη και πρωταρχική κατανόηση αυτής της σχέσης το εκπεφρασμένο συμπεριλαμβάνεται αναγκαίως στη φύση, ειδάλλως δεν θα μπορούσε να εκφραστεί μέσω αυτής. Στη φύση, στο άρχειν του Όντος εν Όλω, ανήκει αυτός ο λόγος.
Το ερώτημα για εμάς είναι: Τι φέρει εις πέρας αυτό το λέγειν, αυτό το προφέρειν; Τι συντελείται στο λόγο; Πρόκειται μόνο για το ότι εκείνο το οποίο είναι το Ον εν Όλω αποδίδεται με μια λέξη, διατυπώνεται, λέγεται; Λέγεται − τι σημαίνει αυτό; Αυτό που οι Έλληνες νωρίς, και όχι μόλις στην ύστερη Φιλοσοφία, αλλά ευθύς όταν άρχισαν να φιλοσοφούν, δηλαδή μέσα στα βάθη της κατανόησης του Dasein τους, απέδωσαν ως θεμελιώδη λειτουργία του λέγειν, το «αφήνω να μιλήσει» μπορούμε να το δούμε με αδιαμφισβήτητη σαφήνεια από την αντίθετη έννοια, την οποία αντιδιέστειλαν ήδη οι αρχαιότεροι φιλόσοφοι στο λέγειν. Όμως ποιο είναι το αντίθετο του λέγειν; Το «δεν αφήνω να μιλήσει»; Πώς το κατανοούν αυτό οι Έλληνες, εκείνοι που χρησιμοποιούν τη λέξη «φύση», την οποία έχουμε αναλύσει; Μπορούμε ν' αντλήσουμε μια εξήγηση από μια ρήση τού ήδη αναφερθέντα Ηράκλειτου: ὁ ἄναξ, οὗ τὸ μαντεῖόν ἐστι τὸ ἐν Δελφοῖς, οὔτε λέγει οὔτε κρύπτει ἀλλὰ σημαίνει. «Ο άρχων του μαντείου των Δελφών ούτε προφέρει, ούτε συγκαλύπτει, αλλά δίνει σημάδι (σημαίνει). Εδώ γίνεται ξεκάθαρο: Το αντίθετο του λέγειν, του «αφήνω να μιλήσει», είναι το κρύπτειν, το να αποκρύπτω και να διατηρώ κρυφό. Από εδώ συνάγεται αναγκαίως: Η θεμελιώδης λειτουργία του λέγειν είναι η πρόσληψη αυτού που άρχει από την κρυπτότητα. Το αντίθετο του λέγειν είναι το κρύπτειν· η θεμελιώδης σημασία του λέγειν είναι το «λαμβάνειν από την κρυπτότητα», το αποκαλύπτειν. Το αποκαλύπτειν, το «λαμβάνειν από την κρυπτότητα», είναι το συμβάν που συντελείται στο λόγο. Στο λόγο αποκαλύπτεται, φανερώνεται το άρχειν του Όντος.
Σε αυτό το στοιχειώδες πρωταρχικό επίπεδο της σκέψης αυτό που φανερώνεται είναι ο ίδιος ο λόγος· ο λόγος που βρίσκεται μέσα στο ίδιο το άρχειν. Αν όμως στο λόγο αρπάζεται από την κρυπτότητα το άρχειν, τότε θα πρέπει το ίδιο τρόπον τινά να προσπαθήσει να συγκαλυφθεί. Ο ίδιος, λοιπόν, ο Ηράκλειτος μας λέει, όπως μας παρουσιάζεται σ' ένα άλλο απόσπασμα, χωρίς να διατυπώνει ρητά τη συσχέτιση, για ποιο λόγο η φύσις αποκαλύπτεται στο λέγειν καθώς αρπάζεται από την κρυπτότητα. Στη συλλογή των αποσπασμάτων υπάρχει μια γυμνή φράση, η οποία παρέμενε ακατανόητη έως σήμερα και ασύλληπτη στο βάθος της: φύσις... κρύπτεσθαι φιλεῖ. «Το άρχειν των πραγμάτων έχει εντός του την τάση να αποκρύπτεται». Βλέπετε τη βαθύτατη σχέση μεταξύ κρυπτότητας και φύσεως και συγχρόνως τη σχέση μεταξύ της φύσεως και του λόγου ως αποκαλύπτειν.
[Martin Heidegger, Οι Θεμελιώδεις Έννοιες της Μεταφυσικής, σελ. 66-68, μτφ. Θεοφάνης Τάσης, εκδ. Ευρασία, Αθήνα, 2009]
φύσις... κρύπτεσθαι φιλεῖ
