Ο ΠΟΡΦΥΡΑΣ
(ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ)
1.
Ἡ Κόλαση πάντ᾽ ἄργυπνη σοῦ στήθηκε τριγύρω·
Ἀλλὰ δὲν ἔχει δύναμη πάρεξ μακριὰ καὶ πέρα
Μακριά ᾽πὸ τὴν Παράδεισο, καὶ σὺ σ᾽ ἐσέ ᾽χεις μέρος·
Μέσα στὰ στήθια σου τ᾽ ἀκοῦς, Καλέ, νὰ λαχταρίζη;
ἄλλη γραφή:
Τῆς Κόλασης οἱ δύναμες σοῦ στήθηκαν τριγύρω,
Ἄλλες κρυφές, πολύ κρυφές, κι᾽ ἄλλες ξεντροπιασμένες,
Ὅμως αὐτὲς δὲν ἠμποροῦν νὰ βλάψουν. . .
[Διονυσίου Σολωμοῦ, ΑΠΑΝΤΑ - Τόμος πρῶτος / ΠΟΙΗΜΑΤΑ, σελ. 251, Ἐπιμέλεια - Σημειώσεις: Λίνου Πολίτη, ἐκδ. Ἴκαρος, Ἀθήνα, 2012]
Τὸ πρῶτο ἀπόσπασμα τοῦ «Πόρφυρα» δὲν εἶναι τόσο εὐκολονόητο. Χώρια ἀπὸ τὰ ὑψηλά νοήματα ποὺ ἐκφράζει καὶ ποὺ διατυπώνονται ἀπὸ τὸ Σολωμὸ μὲ μιὰ συμπύκνωση καὶ μὲ τὸν ἐλλειπτικὸ τρόπο ποὺ προτιμᾶ στὰ ἔργα τῆς τελευταίας του περιόδου, ὑπάρχει καὶ μιὰ γλωσσικὴ δυσκολία. Τί θὰ πεῖ «καὶ σύ σ᾽ ἐσέ ᾽χεις μέρος»; Δοκίμασα ἄλλοτε νὰ δώσω μιὰ ἑρμηνεία τοῦ ἀποσπάσματος καὶ ἐξήγησα τὸ ἐπίμαχο χωρίο ὡς ἑξῆς: κι ἐσὺ ἔχεις μέσα σου (σ᾽ ἐσὲ) ἕνα μέρος ἀπὸ τὴν Παράδεισο, φυλᾶς κάτι ἀπὸ τὴν Παράδεισο. Αὐτὸ τὸ μέρος, αὐτὸ τὸ κάτι, τὸ ἀκοῦς που λαχταρίζει μέσα στα στήθια σου;
Ἀνάμεσα στὰ χειρόγραφα τῆς Ἀκαδημίας Ἀθηνῶν, ὁ ἀριθ. 47 ἀποτελεῖται ἀπὸ τρία χαρτιά, ὅπου πολὺ βιαστικὰ καὶ πρόχειρα εἶναι γραμμένο ἀπὸ τὸ Σολωμὸ ἕνα ἰταλικὸ κείμενο, ποὺ μοιάζει σὰν σχεδίασμα γιὰ τὸ ποίημα ἣ ἴσως γιὰ προσφώνηση ἣ γιὰ λόγο (δὲν πρόκειται πάντως γιὰ σχεδίασμα τοῦ «Πόρφυρα»). Ὅ,τι μᾶς ἐνδιαφέρει εἶναι ἡ ἀρχὴ τοῦ πρώτου κομματιοῦ, ὅπου βλέπουμε καθαρὰ διατυπωμένον τὸν ἴδιο στοχασμό, ποὺ πῆρε τὴν ποιητική του ἔκφραση στὸ πρῶτο ἀπόσπασμα τοῦ «Πόρφυρα»: L᾽Inferno t᾽è teso intorno da tutte le parti; ma le sue forze non valgono che lontano dal Paradiso, e tu, o Uomo, m᾽hai una parte chiusa nel petto. Lo senti tu che ti palpita dentro, o Buono? — Ἡ κόλαση ἀπλώθηκε γύρω σου ἀπ᾽ ὅλες τὶς μεριές· ὅμως οἱ δύναμές της δὲν ἔχουν μπόρεση παρὰ μακριὰ ἀπὸ τὴν Παράδεισο, κι ἐσύ, ὦ Ἄνθρωπε, ἔχεις κλεισμένο ἕνα μέρος (τῆς Παράδεισος αὐτῆς) μέσα στὸ στῆθος σου. Τὸ ἀκοῦς ποὺ λαχταρίζει μέσα σου, ὦ Καλέ;
Νομίζω πὼς καθαρότερα —καὶ ἐγκυρότερα— δὲν μποροῦσε νὰ ἑρμηνευθεῖ τὸ δυσκολονόητο ἀπόσπασμα. Ἄς σημειωθεῖ ὅτι ὁ «Πόρφυρας» δὲν πῆρε τὴν ὁριστική του μορφὴ καὶ ὅτι ὁ Σολωμὸς δὲ θ᾽ ἄφηνε ἀσφαλῶς χωρὶς ἐπεξεργασία τὴ δύσκαμπτη φράση, ποὺ εἶναι ἄλλωστε κι ἕνας ἀναφομοίωτος ἰταλισμός (e tu n᾽hai una parte). Χαρακτηριστικὴ εἶναι ἡ προσφώνηση ὦ Ἄνθρωπε (o Uomo) ποὺ τοποθετεῖ ὅλον αὐτὸν τὸν ὑψηλὸ ποιητικὸ στοχασμὸ σ᾽ ἕνα ἐπίπεδο καθολικότερα ἀνθρώπινο.
[Λίνου Πολίτη, Γύρω στὸν Σολωμό, σελ. 206-207, ἐκδ. ΜΙΕΤ, Ἀθήνα, 2009]
«ΚΑΙ ΣΥ Σ᾽ ΕΣΕ ᾽ΧΕΙΣ ΜΕΡΟΣ»
Τὸ πρῶτο ἀπόσπασμα τοῦ «Πόρφυρα» δὲν εἶναι τόσο εὐκολονόητο. Χώρια ἀπὸ τὰ ὑψηλά νοήματα ποὺ ἐκφράζει καὶ ποὺ διατυπώνονται ἀπὸ τὸ Σολωμὸ μὲ μιὰ συμπύκνωση καὶ μὲ τὸν ἐλλειπτικὸ τρόπο ποὺ προτιμᾶ στὰ ἔργα τῆς τελευταίας του περιόδου, ὑπάρχει καὶ μιὰ γλωσσικὴ δυσκολία. Τί θὰ πεῖ «καὶ σύ σ᾽ ἐσέ ᾽χεις μέρος»; Δοκίμασα ἄλλοτε νὰ δώσω μιὰ ἑρμηνεία τοῦ ἀποσπάσματος καὶ ἐξήγησα τὸ ἐπίμαχο χωρίο ὡς ἑξῆς: κι ἐσὺ ἔχεις μέσα σου (σ᾽ ἐσὲ) ἕνα μέρος ἀπὸ τὴν Παράδεισο, φυλᾶς κάτι ἀπὸ τὴν Παράδεισο. Αὐτὸ τὸ μέρος, αὐτὸ τὸ κάτι, τὸ ἀκοῦς που λαχταρίζει μέσα στα στήθια σου;
Ἀνάμεσα στὰ χειρόγραφα τῆς Ἀκαδημίας Ἀθηνῶν, ὁ ἀριθ. 47 ἀποτελεῖται ἀπὸ τρία χαρτιά, ὅπου πολὺ βιαστικὰ καὶ πρόχειρα εἶναι γραμμένο ἀπὸ τὸ Σολωμὸ ἕνα ἰταλικὸ κείμενο, ποὺ μοιάζει σὰν σχεδίασμα γιὰ τὸ ποίημα ἣ ἴσως γιὰ προσφώνηση ἣ γιὰ λόγο (δὲν πρόκειται πάντως γιὰ σχεδίασμα τοῦ «Πόρφυρα»). Ὅ,τι μᾶς ἐνδιαφέρει εἶναι ἡ ἀρχὴ τοῦ πρώτου κομματιοῦ, ὅπου βλέπουμε καθαρὰ διατυπωμένον τὸν ἴδιο στοχασμό, ποὺ πῆρε τὴν ποιητική του ἔκφραση στὸ πρῶτο ἀπόσπασμα τοῦ «Πόρφυρα»: L᾽Inferno t᾽è teso intorno da tutte le parti; ma le sue forze non valgono che lontano dal Paradiso, e tu, o Uomo, m᾽hai una parte chiusa nel petto. Lo senti tu che ti palpita dentro, o Buono? — Ἡ κόλαση ἀπλώθηκε γύρω σου ἀπ᾽ ὅλες τὶς μεριές· ὅμως οἱ δύναμές της δὲν ἔχουν μπόρεση παρὰ μακριὰ ἀπὸ τὴν Παράδεισο, κι ἐσύ, ὦ Ἄνθρωπε, ἔχεις κλεισμένο ἕνα μέρος (τῆς Παράδεισος αὐτῆς) μέσα στὸ στῆθος σου. Τὸ ἀκοῦς ποὺ λαχταρίζει μέσα σου, ὦ Καλέ;
Νομίζω πὼς καθαρότερα —καὶ ἐγκυρότερα— δὲν μποροῦσε νὰ ἑρμηνευθεῖ τὸ δυσκολονόητο ἀπόσπασμα. Ἄς σημειωθεῖ ὅτι ὁ «Πόρφυρας» δὲν πῆρε τὴν ὁριστική του μορφὴ καὶ ὅτι ὁ Σολωμὸς δὲ θ᾽ ἄφηνε ἀσφαλῶς χωρὶς ἐπεξεργασία τὴ δύσκαμπτη φράση, ποὺ εἶναι ἄλλωστε κι ἕνας ἀναφομοίωτος ἰταλισμός (e tu n᾽hai una parte). Χαρακτηριστικὴ εἶναι ἡ προσφώνηση ὦ Ἄνθρωπε (o Uomo) ποὺ τοποθετεῖ ὅλον αὐτὸν τὸν ὑψηλὸ ποιητικὸ στοχασμὸ σ᾽ ἕνα ἐπίπεδο καθολικότερα ἀνθρώπινο.
[Λίνου Πολίτη, Γύρω στὸν Σολωμό, σελ. 206-207, ἐκδ. ΜΙΕΤ, Ἀθήνα, 2009]
